Vấn đề thiết lập một Nhà Nước Pháp Quyền ở VN hay là Hiến Pháp tương lai của nước ta phải dựa trên những nguyên tắc căn bản nào ?



GS Hàn lâm TS Lê Mộng Nguyên


Từ ngày nhà cầm quyền Hà Nội bắt đầu áp dụng chính sách ''Đổi Mớí' (vào cuối năm 1986), đi song song với cởi mở kinh tế tư bản thị trường mà Hiến Pháp ngày 15 th.4-1992 đã chính thức đề cao, nước CHXHCNVN bắt đầu được dư luận quốc tế chú ý và công nhận có tiến bộ trên mặt kinh doanh (vì đã bỏ thái độ cô lập đối với nước ngoài). Điều đó là nhờ vốn đầu tư dồn dập tới Việt Nam do các đại cường quốc Âu Tây và láng giềng trong vùng Á Châu Thái Bình Dương.

Nhưng mặt trái của huy chương là : tự do thương mại và kỹ thuật mà không đi đôi với giải thoát chính trị, chỉ đưa nước ta đến một tình trạng không lối thoát. Một thiểu số công dân được Đảng và Chính phủ bao bọc trở thành giàu có trong lúc đa số đồng bào ở vùng thôn quê và ngoại ô thị thành làm nghề cày ruộng hoặc thất nghiệp, đã nghèo lại càng nghèo hơn. Nạn tham nhũng như một ung thư lan tràn cả bộ máy chính trị, hành chánh quốc gia, đi đôi với hậu quả tự do kinh doanh là ô nhiễm môi trường làm cho nước ta đắm chìm trong một khủng hoảng xã hội rất trầm tro.ng.

Để phòng ngừa sự nổi dậy của đa số dân chúng càng ngày càng bị bần cùng hóa và dưới sự thúc đẩy của một số cán bộ tuy là Cộng sản nhưng vẫn còn giữ lòng yêu nước một cách sáng suốt, Đảng và Chính phủ cách đây không lâu đã nhiều lần tuyên bố muốn thiết lập một Nhà Nước Pháp Quyền (État de droit) trong khuôn khổ xã hội chủ nghĩạ Hô hào như thế, phải chăng bởi vì Hà Nội không công nhận sự mâu thuẫn giữa Nhà Nước Pháp Quyền (một sáng tạo của học thuyết Đức vào cuối thế kỷ 19), nghĩa là một Quốc gia trọng luật pháp, nhân quyền và dân quyền, và tư tưởng Mác Lê Nin chỉ nhấn mạnh đến quyền lãnh đạo tối cao của Đảng ?

Mặc dầu nhà cầm quyền VN đã cố tâm ban hành nhiều Bộ Luật về Đầu tư, Thương mại, Lao động hoặc Dân sự, Hình sự, vân vân, những đạo luật, sắc lệnh hoặc quyết định của chính quyền chỉ có giá trị khi nó không trái ngược với Hiến Pháp 1992 : Hiến Pháp nước CHXHCNVN là Luật cơ bản của Nhà nước, có hiệu lực pháp lý cao nhất. Mọi văn bản pháp luật khác phải phù hợp với Hiến Pháp (Điều 146). Nhưng Điều 4 của Hiến Pháp này lại trang trọng tuyên bố : Đảng Cộng sản Việt Nam... theo chủ nghĩa Mác Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hộị Quả nhiên chúng ta không cần phải chuyên gia lỗi lạc về Hiến Pháp cũng biết rằng trong chủ nghĩa cộng sản, luật pháp không đáng kể, chỉ có đấu tranh giai cấp và đảng trị là cốt yếu và ngày nào Đảng còn điều khiển Nhà nước và xã hội thì ngày ấy Nhà Nước Pháp Quyền không thể xây dựng được vì Nhà nước (chiếu theo Hiến Pháp quy định) phải tuân lệnh của Đảng. Cùng một quan niệm ấy, Chủ tịch Nhà nước chẳng hạn, mặc dầu chức vị tối cao (x. Chương VII của HP 1992) chỉ coi như là một người đứng đầu một nước, đặt dưới sự chỉ huy của Đảng (tương tự mấy thành phần khác : Chính phủ, Quốc hội, Hội Đồng Nhân Dân, Tòa Án Nhân Dân và Viện Kiểm Soát Nhân Dân... ). Đó là lý do mà tôi đã nhấn mạnh trong cuộc phỏng vấn trên Đài RFI cách đây hơn mười năm (ngày 31-05-1992), nghĩa là 1 tháng rưỡi sau khi Hiến Pháp của CHXHCNVN được ban hành : Sự bãi bỏ Hội Đồng Nhà Nước và thay thế bằng cách sáng tạo một Chủ tịch Nhà nước có nhiều uy quyền để đại diện VN về đối nội và đối ngoại, mặc dầu vẫn trách nhiệm trước Quốc hội, là một tiến bộ đáng chú ý. Tôi đề nghị nên gọi Chủ tịch là Tổng Thống Cộng Hòa (Président de la République) để cho chức vụ này được vẻ uy nghiêm, tương tự và ngang hàng với các Quốc trưởng trên thế giớị Cũng trong dịp nói chuyện ấy và muốn đi đến xóa bỏ chế độ độc đảng, tôi đề nghị sửa đổi hoặc viết lại Điều 4 của Hiến Pháp 1992 như sau : Tất cả các đảng phái và nhóm chính trị đều được hoàn toàn tự do thành lập và hoạt động với điều kiện phải tôn trọng chủ quyền quốc dân và nguyên tắc dân chủ. Các đảng phái có nhiệm vụ giúp công dân phát biểu quyền đầu phiếụ Thích hợp với Hiến Pháp ngày mai, Đảng CS sẽ được xem như các đảng khác, không được biệt đãi mà cũng không bị ngược đãi trong một chế độ đa nguyên, để xây dựng một nước cộng hòa, tự do, dân chủ và xã hộị


Tôi đã có dịp (trong hai ngày Hội Thảo về Việt Nam 16 & 17 th.1-1993, do Hội Y GiớI VN Tự Do tổ chức tại Paris), đề nghị sửa đổi Hiến Pháp nghĩa là làm một cuộc cách mạng không đổ máu vì dựa trên nền tảng pháp luật. Và từ dạo ấy, tôi đã trình bày lập trường của tôi qua nhiều xã thuyết bằng Pháp ngữ về vấn đề này trên các báo L'Appel de la Nation (Paris), Tin Tức (Paris), Approches-Asie (Nice), Revue Juridique et Politique-Indépendance et Coopération (Le Vésinet), Échos de l'Édition Juridique (Lyon), Légis-France Lois et Décrets (Lyon), Dòng Việt (Huntington Beach), Human RightsĐroits de l'Homme (Huntington Beach), Nhân-QuyềnĐroits de l'Homme (Paris-Bruxelles), Đối Lực (Toronto), Khai Thác Thị Trường (Toronto), vân vân, và qua những cuộc hội đàm (colloques) tổ chức tại Thượng Nghị Viện Cộng Hòa Pháp, hoặc ở UNESCO hay tại FIAP Jean Monnet ở Paris vân vân, mà nhân dịp tôi làm thuyết trình hoặc là người tham gia luận bàn. Trong lúc chờ đợi, tôi đã khẩn cấp kêu gọi Quốc hội bãi bỏ - cùng một lúc với Điều 4 đã nói trên - Điều 17 của HP 1992 về việc đất đai thuộc ''quyền sở hữu quốc gia và cả toàn dân'' vì nó đi ngược lại tinh thần xã hội tự do dựa trên tôn trọng quyền sở hữu của cá nhân xem như bất khả xâm phạm và thiêng liêng (Điều 17 của bản Tuyên Ngôn Nhân Quyền và Dân Quyền năm 1789 của Pháp).

Bằng cách nào chúng ta đi đến thiết lập một Nhà Nước Pháp Quyền ở Việt Nam ? Theo điều kiện và quy chế gì để khởi thảo một Dự Án Hiến Pháp phù hợp với thủ tục do HP 1992 ấn định nghĩa là với sự tham gia của chính quyền hiện hữu ? Câu trả lời rất dễ, vì nằm ngay trong Điều 147 của Luật Căn Bản hiện hành : Chỉ Quốc hội mới có quyền sửa đổi Hiến Pháp. Việc sửa đổi Hiến Pháp phải được ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành. Kết luận : Quốc hội VN hiện nay có quyền lập hiến, cách mạng bằng Hiến Pháp sẽ được thành công trong hòa bình.

Để đạt mục đích này - và trong một giai đoạn đầu - tôi yêu cầu Quốc hội có quyền sáng chế hiệu đính Hiến Pháp (Điều 84), lấy một quyết định cho Thủ Tướng Chính phủ được sứ mệnh thiết lập một Ủy Ban Dự Thảo sửa đổi Hiến Pháp gồm có 27 phần tử chẳng hạn : 13 do Quốc hội lựa chọn, 14 do Thủ Tướng tuyển nhiệm trong giới các nhân vật chuyên gia lỗi lạc về Hiến Pháp có tiếng tăm ở nước ngoàị Ủy Ban Dự Thảo (UBDT) tự bầu một nhân vật làm Chủ tịch, có trách nhiệm lãnh đạo những cuộc thảo luận đưa đến quyết nghị với sự chấp nhận của đa số tuyệt đối của Ủy Ban. Nếu nhân dịp vấn đề nào đó, có hai phần bằng nhau, lúc ấy lá phiếu của Chủ tịch là phiếu quyết định (voix prépondérante). Theo sắc lệnh Chính phủ, Ủy Ban phải dự thảo một Hiến Pháp mới trong kỳ hạn không quá hai tháng, rồi trình bày trước Quốc hội để bàn cải, sửa đổi và thông quạ Quốc hội có thể, nếu cần, lấy quyết định tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý (Điều 84) nghĩa là một công quyết lập hiến (référendum constituant) đặt dưới sự giám sát của Liên Hiệp Quốc.

Thuận tiện cho sứ mệnh của UBDT Hiến Pháp và với mục đích góp ý kiến trước khi UB thành lập, tôi xin trân trọng đề nghị rằng Điều Thứ Nhất của Dự Án Hiến Pháp - sau Lời Mở Đầu ngắn ngủi với ý chí bãi bỏ tất cả lý lịch về chủ nghĩa Mác Lê Nin và đặt lòng tin tưởng nơi bản Tuyên Ngôn Quốc Tế Nhân Quyền 1948 của Liên Hiệp Quốc - sẽ được viết như sau: 

Việt Nam là một nước Cộng Hòa, Tự Do, Dân Chủ và Xã hộị

Quốc gia công nhận và bảo đảm cho mọi người dân được bình đẳng trước pháp luật, không phân biệt và không loại trừ. Công dân có nhiệm vụ đối xử với nhau theo tình tương thân tương trơ..

Phương châm của Việt nam là : Tự Do, Bình Đẳng , Hạnh Phúc.

Nguyên tắc nước Cộng Hòa là : Chính quyền của dân, do dân và vì dân.

Những cơ cấu tổ chức quốc gia đều dựa trên nguyên tắc chủ quyền quốc dân và phân lập quyền bính.

Xem như thế, chính thể Cộng Hòa không chỉ có nghĩa là không có vua hay hoàng đế hoặc ''của chung của mọi ngườí' mà là một nguyện thề chung trong sự trung thành với một lý tưởng đã liên kết những người VN đã - từ thế hệ này qua thế hệ khác - quyết tâm tranh đấu cho Tự Do Độc Lập nước nhà. Cộng Hòa chúng ta do đó bao gồm ba phẩm chất (Tự Do, Dân Chủ, Xã Hội) nhiều lúc chống đối nhau trong quá khứ, nhưng ngày nay (nhất là sau thế chiến thứ hai 1939-1945) đã trở thành hiểu nhau, bổ túc cho nhaụ Bây giờ ai dám đưa ra ý thức một nền dân chủ tự do mà quên lãng phần xã hội của nhân dân ? Nhà nước Cộng Hòa, thay vì có một thái độ không tham dự tuyệt đối (trong lịch sử chủ nghĩa tự do), trong tình thế hiện tại phải đóng một vai trò Quốc gia điều hòa, điều chỉnh để giúp đỡ cho mọi người có đủ phương kế thực hiện một đời sống Hạnh Phúc. 


Chỉ theo một chủ nghĩa : tự do



Chủ nghĩa Tự Do, nền tảng của HP Việt Nam ngày mai, phải được phản ảnh rõ ràng trong cơ cấu tổ chức mọi quyền lực : Quả nhiên học thuyết này đề cao trước hết tư tưởng đa nguyên. Nhà nước trong khung cảnh đó không dựa vào một triết lý hay tôn giáo nàọ Nước Cộng Hòa Tự Do tự bản chất thế tục (par essence laĩque), kính trọng và bảo tồn tự do tín ngưỡng, tự do hành giáo và tự do truyền giáọ Nhưng trong vấn đề này, Quốc gia phải giữ một thái đ hoàn toàn trung lập (đối với Phật giáo, Công giáo, Tin lành hay bất cứ một tôn giáo nào khác). Tự do tư tưởng và tự do ngôn luận (tự do báo chí) theo quan niệm này, sẽ được HP ngày mai đề cao thành một nguyên tắc căn bản của chế độ Cộng Hòạ

Chủ nghĩa Tự Do cũng có tôn chỉ hoàn hảo tổ chức đa nguyên các cơ cấu chính quyền nghĩa là thực hành nguyên tắc phân quyền. Bởi vì theo triết gia chính trị Montesquieu, bất cứ ai có quyền lực cũng muốn lạm du.ng. Tránh sự thể này và để bảo đảm quyền lợi và tự do của công dân, chỉ có một giải pháp : Phân chia minh bạch ba nhiệm vụ quốc gia (Lập Pháp, Hành Pháp và Tư Pháp) đặng ủy thác cho ba cơ quan riêng biệt, thăng bằng, độc lập nhưng có bổn phận phải cộng tác với nhau cho bộ máy Nhà nước được vận chuyển thông thường. Trong việc soạn thảo dự án hiến pháp tương lai, chúng ta sẽ dựa vào tư tưởng của tác giả ''Khái luận về Tinh Thần Luật Pháp'' (De l'Esprit des Lois, 1748) để xây dựng một chính thể nghị viện (gouvernement parlementaire) với ba quyền lực khác nhau :

1. Hành Pháp với hai thành phần : Quốc trưởng và Chính phủ. Quốc trưởng nước Cộng Hòa gọi là Tổng Thống được Quốc hội bầu theo chế độ thất niên (1) có quyền bổ nhiệm Chính phủ đặt dưới sự điều khiển của Thủ Tướng. Trong chính thể này, Chính phủ phải là phản ảnh của đa số tuyệt đối đại biểu Hạ Nghị Viện.

2. Lập Pháp do Quốc hội đảm nhiệm (2) gồm hai thành phần :

a) Thượng Nghị Viện mà tổng số không quá 350 nguyên lão được bổ nhiệm 9 năm theo hình thức phổ thông đầu phiếu gián tiếp (cứ mỗi 3 năm, 1/3 thành viên phải được bầu lại : Thượng Nghị Viện là cơ quan đại diện cho cộng đồng địa phương (collectivités locales) của CHVN.

b) Hạ Nghị Viện : gọi là Dân Biểu Viện (DBV) mà tổng số không quá 600 người, do dân bầu qua phổ thông đầu phiếu trực tiếp cho một nhiệm kỳ lập pháp là 5 năm. Trong mỗi đơn vị bầu cử, cử tri bầu một đại biểu theo hình thức đầu phiếu đơn danh đa số hai vòng. Thủ Tướng đại diện Chính phủ có quyền xin DBV một cuộc đầu phiếu tín nhiệm (vote de confiance). Đa số tuyệt đối dân biểu có thể từ chối tín nhiệm Chính phủ hoặc lấy sáng kiến đưa ra một kiến nghị khiển trách (motion de censure). Trong hai trường hợp này, Chính phủ phải từ chức nhưng Thủ Tướng có quyền, nếu cần, đề nghị lên Tổng Thống ban bố sắc lệnh giải tán DBV trước nhiệm kỳ. Trong chính thể này, Thủ Tướng trách nhiệm lập Chính phủ nắm chính quyền thật sự dưới sự kiểm soát của Hạ Nghị Viện là phản ảnh trực tiếp ý kiến của toàn dân.

3. Tư Pháp là một quyền lực độc lập, không phục vụ Hành Pháp và Lập Pháp. Thẩm phán được bổ nhiệm hay bị bãi nhiệm theo những điều kiện Hiến Pháp bảo đảm để thuận tiện cho sứ mệnh của Tư Pháp là bảo vệ quyền lợi, sở hữu và tự do chính đáng của cá nhân.

Chủ nghĩa Tự Do cố nhiên là thích hợp với chế độ đa đảng (pluripartisme) và bài xích chuyên chế độc tài độc đảng. Công dân bầu đại biểu Hạ Nghị Viện theo thể thức phổ thông đầu phiếu trực tiếp (suffrage universel direct). Đảng nào hoặc một nhóm đảng nào được đa số tuyệt đối dân biểu trúng cử sẽ được vào Chính phủ và do đó được nắm chính quyền (nguyên tắc đa số là pháp luật của dân chủ). Các đảng khác với thiểu số dân biểu sẽ đóng vai trò đối lập chính quyền mà HP bảo đảm và bảo vệ nhất là về mặt tự do ngôn luận và chỉ trích Chính phủ.

Chủ nghĩa tự do chính trị phải đi đôi với chủ nghĩa tự do kinh tế. Bởi vì nhà cầm quyền Hà Nội và Đảng CS lãnh đạo Nhà nước và xã hội hiện nay chỉ lo ''Đổi Mớí' kinh tế mà không giải thoát chính trị nên đã đi ngược chiều dân chủ tự dọ Tình trạng này nếu kéo dài sẽ đưa đến bùng nổ xã hội (xin xem Tuyển Tập Thơ Văn Ái Quốc Mùa Xuân Khởi Nghĩa ! Viet Business Publications, Toronto 2003). Thành thử chúng ta phải cấp tốc giải quyết vấn đề này bằng cách sửa đổi HP, đúng như tôi đã trình bày trong Điều Một của Dự Án : Quốc gia bảo đảm cho mọi công dân được bình đẳng trước pháp luật, không phân biệt và không loại trừ. Công dân có nhiệm vụ đối xử với nhau theo tinh thần tương thân tương trơ.... Phải chăng Tổng Thống Mitterrand trong lời chúc năm mới 1995 đã khuyến nhủ dân Pháp ''đừng bao giờ phân ly tự do với bình đẳng'' ? Cũng vì lý lẽ ấy mà nguyên tắc CHVN tương lai đã được đưa ra (trong Dự Án Hiến Pháp) dưới châm ngôn Tự Do, Bình Đẳng và Hạnh Phúc.

Sự kiên trí bền gan đi tìm Hạnh Phúc của mỗi cá nhân sẽ có hiệu quả nếu những tự do cổ điển 1789 được giàu thêm nhờ sự công nhận cho mọi người được quyền kinh tế và xã hội (mà Lời Mở Đầu HP 1946 của Đệ Tứ Cộng Hòa Pháp đã nhấn mạnh). Đó là mặt xã hội của chủ nghĩa tự do, từ nay được mở rộng thêm nhiều hy vọng (xuất hiện sau thế chiến thứ hai 1939-1945) : tự do nghiệp đoàn, quyền đình công, quyền có việc làm, quyền có nhà ở, quyền hưởng thụ an ninh xã hội, quyền có thì giờ nhàn ha.. Phần xã hội mới này của chủ nghĩa tự do rất là quan trọng và cần thiết trong một xã hội mặc dầu dân chủ nhưng sau mấy thời kỳ khủng hoảng về mặt kinh tế, đã đào tạo ra nhiều kẻ bần cùng, không nhà không cửạ Chắc đồng bào Việt Nam ở Pháp đã nhận thấy trong cuộc vận động tuyển cử Tổng Thống Đệ Ngũ Cộng Hòa năm 1995, ứng cử viên Jacques Chirac (thuộc về phái hữu) đã hô hào lên tiếng bênh vực nạn nhân của chính sách phân biệt và loại trừ (politique de discrimination et d'exclusion), đồng thanh và đồng ý với Linh Mục Pierre trong việc trưng thu nhà cửa cho kẻ khốn cùng tại Paris vào tháng chạp 1994?


Một chính thể dân chủ công dân ?



Điều 2 của Hiến Pháp 1992 cho biết rằng : Nhà nước CHXHCNVN là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân... Nhưng Điều 4 (mà chúng ta đã nói nhiều trên đây) : Đảng CSVN... là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội, hủy bỏ tất cả nguyên tắc Điều 2, vì Nhà nước của nhân dân phải đặt dưới sự điều khiển chính thức của Đảng. Trong Dự Án sửa đổi Hiến Pháp, lời đề nghị : Nguyên tắc nước Cộng Hòa là : chính quyền của dân, do dân và vì dân đánh dấu rõ ràng vai trò quan trọng của công dân. Vì nguyên tắc này không những là một lý tưởng hay nguyện vọng riêng tư mà là cả một nhu cầu có thể được thỏa mãn trong chế độ dân chủ tự dọ

Trong dự án, Điều Thứ Nhất, đoạn 1, tôi đã chứng minh nước ta không nên khôi phục chế độ quân chủ vì quân chủ - theo một sự phân loại của Aristote về các chính thể đời Thượng Cổ - là chính quyền của một người trong khi dân chủ theo nghĩa sơ khai là chính quyền của đa số tức là chính quyền của toàn dân, do dân và được xử dụng trong tinh thần ích lợi chung. Dụng ngữ của chúng ta trong Điều 1 này, loại bỏ chính thể dân chủ đại nghị (gouvernement représentatif) vì trong đó chỉ có đại biểu Quốc hội được quyền làm luật pháp. Lẽ dĩ nhiên là thoáng nhìn qua, chúng ta tự hỏi tại sao lại không chấp nhận ngay chính thể dân chủ trực trị (gouvernement direct) trong đó nhân dân hội họp thường xuyên để trực tiếp làm luật pháp, chọn nhân viên hành chánh quản trị và quan tòa để xét xử phân tranh. Chính thể này quá đẹp, quá dân chủ nhưng ngày nay, làm thế nào áp dụng được trong một nước mới như Việt Nam với khoảng 80 triệu dân ? Chỉ còn lại chính thể dân chủ tham dự (démocratie-participation) mà nhà thi hào Lamartine đã định nghĩa như sau : Dân chủ là sự tham dự - một cách bình đẳng trên mặt quyền lợi và danh nghĩa - vào việc thảo luận luật pháp và chính quyền quốc dân. Do đó, nhân dân và đại biểu Quốc hội đều có trách nhiệm ngang hàng thống trị Quốc giạ Theo thuật ngữ hiện giờ, chính thể này gọi là chính thể dân chủ bán trực trị (démocratie semiđirecte), nằm giữa chính thể đại nghị mà chúng ta đã gạt bỏ và chính thể trực trị mà vì lý do tổ chức hiển nhiên không thi hành được.

Đích thật, cái nguyên tắc của nước Cộng Hòa Tự Do chúng ta (Điều Thứ Nhất, đoạn 4 của Dự Án) chỉ có thể thực hiện trong xã hội hiện đại bằng cách xây dựng một nền Dân Chủ Cầm Quyền (Démocratie Gouvernante) theo một từ ngữ của Burdeau hay một nền Dân Chủ Công Dân (Démocratie Citoyenne) theo cách phát biểu đúng thời hiện giờ ở Pháp.

Điều 2 của dự án, cố nhiên là phải viết như sau :

Chủ quyền quốc dân thuộc về nhân dân Việt nam, được xử dụng trực tiếp bằng trưng cầu dân ý, quyền khởi xướng và quyền phủ quyết của nhân dân, hoặc gián tiếp qua các đại diện được bầu cử trong trường hợp và theo hình thức luật đi.nh.

Sự phổ thông đầu phiếu trực tiếp hay gián tiếp phải hoàn toàn bình đẳng và kín đáọ Mọi quốc dân thành niên, không phân biệt nam nữ, được hưởng quyền dân sự và chính trị, đều có quyền bầu cử.

Viết đến đây, tôi tự hỏi : Dân tộc VN hiện giờ có được chủ quyền trong khuôn khổ HP 1992 hay không ? Lẽ dĩ nhiên là không ! Vì HP này nêu cao chủ quyền của Nhà nước CHXHCNVN (Điều 1 và 2) và Nhà nước lại đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng CSVN (Điều 4). Như thế chủ quyền thuộc về Đảng chứ không thuộc về dân. Điều này tương phản rõ ràng với Điều 2 của Hiến Pháp miền Nam VN ( Việt Nam Cộng Hòa) ngày 26-10-1956 đã không đắn đo tuyên cáo : Chủ quyền thuộc về toàn dân. Định thức này được HP ngày 01-04-1967 (Đệ Nhị Cộng Hòa VN) giữ lại nhưng với một sắc thái mới : Chủ quyền quốc dân thuộc về nhân dân, tương tự dụng ngữ điều hòa mà HP Đệ Tứ và Đệ Ngũ Cộng Hòa Pháp (Điều 3) đã ban bố, cũng như Điều 2, đoạn 1 của dự án chúng tạ Theo đó, nền tảng của chính quyền VN tương lai ở trong tay dân tộc được ý thức theo hai phương diện :

1. Quốc dân (xem như một pháp nhân) nắm chủ quyền một cách tổng quát;

2. Nhân dân (gồm tất cả mọi công dân) : mỗi người nắm một phần chủ quyền.


Chủ quyền quốc dân và ủy nhiệm đại nghị



Thừa nhận nguyên tắc chủ quyền quốc dân trong dự án, chúng ta công nhận sự tuyệt đối của quốc dân vĩnh viễn và liên tục qua sự tương trợ của nhiều thế hệ chứ không bận tâm đến những biến đổi sinh hoạt hàng ngàỵ Lựa chọn chủ quyền quốc dân, nghĩa là đề cao ủy quyền đại nghị (mandat représentatif) với mục đích cho dân biểu Hạ Nghị Viện một khi đắc cử sẽ thay mặt cho toàn quốc dân chứ không là đại diện một số cử tri trong đơn vị bầu cử. Như thế là đại biểu được yên tâm làm việc cho Nước nhà, cho ích lợi chung, vì cử tri không có quyền cách chức dân biểu trong suốt một nhiệm kỳ.

Dự án chúng ta tương phản rõ ràng với Hiến Pháp hiện hành của CHXHCNVN đã đề cao nguyên tắc ủy quyền chỉ mệnh (mandat impératif) cho phép cừ tri một đơn vị bầu cử bãi nhiệm đại biểu Quốc hội khi đại biểu đó không bảo vệ ích lợi cá nhân của mỗi cử trị Tôi đã chỉ trích rất gắt gao quy chế này vì nó chống lại tinh thần độc lập và tự do hành động của đại biểu Nước nhà.


Chủ quyền nhân dân và phổ thông đầu phiếu



Song song với chủ quyền quốc dân, dự án chúng ta cũng đề cao chủ quyền nhân dân, như thế là rất phù hợp với quyền phổ thông đầu phiếu cho mọi người, không phân biệt vì căn nguyên, dòng dõi, tài sản hay giáo huấn và nguyên tắc tự do bầu cử và ứng cử. Cuộc bầu cử được tổ chức với sự tham gia của tất cả đảng phái (chế độ đa nguyên đa đảng) có nhiệm vụ giúp công dân phát biểu quyền đầu phiếụ


Chế độ dân chủ bán trực trị



Như chúng ta đã trình bày, cùng đi với chính thể nghị viện (trong cuộc giao dịch giữa các quyền lực quốc nội), dự án đề nghị thiết lập chế độ dân chủ bán trực trị (liên can đến chính quyền và công dân). Trong chế độ này, mặc dầu có hiện diện của đại biểu Quốc hội, công dân trong suốt nhiệm kỳ nghị viện sẽ không mất quyền hợp tác với chính quyền một cách gián đoạn qua trưng cầu dân ý, quyền khởi xướng và quyền phủ quyết của nhân dân. Bằng cách không chấp nhận một dự án luật mà Quốc hội đã biểu quyết, hoặc lấy sáng kiến trình bày một văn bản trước Quốc hội (để thành luật) hay bỏ phiếu trong một cuộc trưng cầu dân ý, mọi người công dân theo dự án chúng ta sẽ được tham dự một phần lớn vào quyết định chung của chính quyền.

Trên đây là một vài suy nghĩ tổng quát về những nguyên tắc căn bản phải nhấn mạnh và đề cao trong Hiến Pháp của Việt Nam ngày mai để đi đến xây đắp một Nhà Nước Pháp Quyền nghĩa là một Quốc gia tôn trọng quyền lợi của nhân dân (một Tối Cao Pháp Viện có sứ mệnh bảo vệ Hiến Pháp và nhân quyền, có trách nhiệm xét xử những vi phạm luật pháp do ngay cả chính quyền, sẽ được sáng lập), tôi xin đề nghị dự án này (một cách tổng quát), với nguyện vọng làm một cuộc cách mạng trong tiến hóa (révolution dans l'évolution), trong hòa bình qua việc sửa đổi hoặc thay thế Hiến Pháp ngày 15-04-1992 từ một quyết định của đại biểu Quốc hội hiện tạị

Lê Mộng Nguyên (Paris)


(1) Trong trường hợp Tổng Thống được công dân phổ thông đầu phiếu trực tiếp, nước ta sẽ có tính cách của một chính thể bán Nghị Viện bán Tổng Thống với một Hiến Pháp cho Quốc trưởng nhiều quyền thực sự (tương tự Đệ Ngũ Cộng Hòa Pháp). Hành Pháp sẽ do cả Tổng Thống và Thủ Tướng điều khiển. Tổng Thống được bầu trực tiếp, chỉ có trách nhiệm trước quốc dân. 

(2) Trong trường hợp hai Viện không đồng ý với nhau, Chính phủ có thể can thiệp vào thủ tục nghị quyết giữa Thượng và Hạ Nghị Viện để cuối cùng cho Dân Biểu Viện được một mình thông qua đạo luật.

HOME